شاهی یا تره تیزک یا تره تندک یک نوع سبزی خوردن است که به صورت خام و گاهی پخته مصرف میشود. به بذر آن سپندان گویند. در زبان مازندرانی به آن ترتیزک و به زبان سیستانی به آن د سوزک (Da soozak) می گویند. شاهی گیاهی است علفی و یک ساله که در طب قدیم ایران به نام هی جرجیزبستانی و رشاد نیز معروف است. این نوع سبزی به داشتن مقادیر زیادی ویتامین ث معروف است و از دیرباز برای مداوای سرماخوردگی کاربرد داشته است. در استان گیلان به شاهی می گویند کاکج( ککج) .
شاهی گیاهی است که به سرعت در حضور آب رشد می کند و گفته می شود یکی از قدیمی ترین سبزیجات شناخته شده برای انسان است. این گیاه دارای رنگ سبز تیره و برگ دار است که در آب باران بهاری رشد می کند. این گیاه یک خانواده برزیک به همراه جوانه های کلم، کلم بروکلی، آرگولا و بروکسل است. دارای ساقه توخالی است که شناور می شود در حالی که ساختار برگ دارای چیدمانی شبیه به پر است که در آن برگ ها از دو طرف یک محور مشترک به وجود می آورند. این گیاه دارای طعمی تند و فلفلی و دارای ساقه های ترد است.
ارزش غذایی شاهی
شاهی به عنوان یک رژیم اصلی سربازان رومی باستان شناخته می شد. ساندویچ های شاهی جزء اصلی غذای طبقه کارگر در انگلستان بود. این گیاه حاوی ویتامین C بیشتری نسبت به پرتقال، کلسیم بیشتر از شیر، آهن بیشتر از اسفناج و فولات بیشتر از موز است. شاهی حاوی ویتامین B12، ویتامین A، ویتامین B6، آهن، منیزیم، کلسیم و فسفر است که همگی برای یک بدن و ذهن سالم مورد نیاز هستند.
طبع و مزاج شاهی :
طبع شاهی گرم و خشک است و مصلح آن کاسنی، خرفه، سرکه می باشد.
میزان ویتامین C موجود در شاهی بیشتر از مقدار ویتامین C موجود در میوه پرتقال است. بنابراین، بهبود یا حفظ ویتامین C در بدن بسیار ضروری است، زیرا ویتامین C یکی از مهمترین ها برای سلامتی بدن ما است. مصرف ویتامین C در بدن ما برای کاهش احتمال آسیب به سلول های خون، ترمیم بافت مغز و هر بیماری دیگر بسیار مهم است.
تقویت سیستم ایمنی
اگر می خواهید ایمنی بدن را بهبود ببخشید، شاهی یک انتخاب عالی است. مقادیر زیاد ویتامین C که در آن وجود دارد، می تواند یک سلاح مناسب برای محافظت از بدن شما در برابر هرگونه بیماری ناشی از قارچ ها، باکتری ها و ویروس ها باشد. مقدار زیاد ویتامین C به معنای آزاد کردن آنتی اکسیدان است که با رادیکال های آزاد و هرگونه علائم التهابی مبارزه می کند و در نتیجه، ایمنی شما بهبود می یابد.
جلوگیری از آب مروارید
مقدار بسیار زیاد ویتامین C موجود در شاهی برای حفظ سلامتی چشم نیز مفید است. یک مطالعه انجام شده در اروپا حاکی از آن است که ویتامین C موجود در شاهی می تواند برای محافظت از شما در برابر بیماری های چشمی مانند آب مروارید مفید باشد، بنابراین سلامت چشم شما را حفظ می کند.
کاهش علائم آسم
به نظر می رسد که ویتامین C موجود در شاهی، داروی مناسبی برای آسم کودکان است. مطالعه ای که در کودکان انجام شده است، نشان می دهد کودکانی که روزانه ویتامین C را حداقل 2/0 میلی گرم مصرف می کنند، نشان دهنده افزایش حجم تنفسی جاری (FEV) است. این مطالعه ثابت کرد که ویتامین C می تواند برای کاهش علائم آسم در کودکان بسیار مفید باشد. کسانی که پرنده های خانگی دارند در رزیم غذایی پرندگان خو همیشه از شاهی استفاده می کنند .
شاهی همچنین به دلیل ترکیب فولات موجود در آن، می تواند افسردگی را کاهش دهد. در حقیقت، فولات می تواند همراه با انتقال دهنده عصبی در سیستم عصبی مرکزی برای تحریک تولید هورمون سروتونین، که یک هورمون ضد افسردگی است، همکاری کند. مطالعه ای که 15315 شرکت کننده در آن شرکت داشته اند، نشان می دهد که افراد با سطح پایین فولات احتمال خطر ابتلا به افسردگی را دارند. سطح پایین فولات در بدن ممکن است ناشی از مقدار زیاد مصرف الکل باشد. بنابراین، شما بهتر است که مصرف الکل را کاهش دهید و سعی کنید این گیاه سالم را مصرف کنید.
تثبیت عملکرد شناختی
ترکیب فولات موجود در شاهی برای حفظ عملکرد مناسب توانایی شناختی در مغز بسیار مفید است. مطالعه ای وجود دارد که شامل مشارکت کنندگان مرد در سنین بین 50 تا 70 سال است و به طور منظم 80 میلی گرم فولات به آنها داده می شود. نتیجه این مطالعه این است که شرکت کنندگان از افت شناختی رنج نمی برند و همچنین می توانند تسلط کلامی را حفظ کنند. بنابراین، مصرف شاهی برای افراد مسن یک افزودنی عالی خواهد بود.
کاهش پوکی استخوان
کلسیم موجود در شاهی برای محافظت از شما در برابر هر نوع بیماری استخوانی، به ویژه پوکی استخوان، بسیار مفید خواهد بود. این کلسیم با تحریک تولید استئوبلاست نقش مهمی در تقویت استخوان های شما خواهد داشت. در کنار فولات موجود در شاهی، مواد مغذی کلسیم از چگالی استخوان افراد، از جوان تا پیر محافظت می کند.
دندان های قوی تر
از آنجا که شاهی منبع عالی کلسیم است، تأثیرات خوبی بر روی دندان های شما خواهد گذاشت. هنگام مصرف این گیاه دارویی، دندان های شما از گذشته قوی تر و محکم تر می شوند. در حقیقت، جویدن شاهی روشی مناسب برای قوی تر کردن دندان های شما نسبت به قبل است. با جویدن شاهی، خونریزی لثه را نیز درمان می کنید.
تنظیم تیروئید
شاهی حاوی ید زیادی نیز هست، که برای تنظیم میزان هورمون تیروئید بسیار مفید است. اگر بدن کنترل هورمون تیروئید را کنترل نکند، شما به احتمال زیاد از بیماری هایی مانند گواتر و کم کاری تیروئید رنج می برید، که می تواند شما را به سمت بسیاری از مشکلات مانند سرماخوردگی، یبوست، افسردگی و افزایش وزن سوق دهد. بنابراین، برای تثبیت تولید هورمون تیروئید در بدن، استفاده از شاهی بسیار مناسب است.
درمان سرفه
شاهی حاوی ترکیبی بنام گلیکوزیدهای گوگرد است که برای درمان هرگونه بیماری همراه با برونشیت طولانی مدت به ویژه سرفه ها بسیار قدرتمند است. برخی از متخصصان می گویند، گلیکوزیدهای گوگرد دارای اثرات محرکی هستند که یک سلاح بسیار قدرتمند برای غلبه بر بیماری های مربوط به برونشیت مزمن محسوب می شوند. قناری باز ها عموما به قناری ها شاهی می دهند تا صدای لطیف و از بیماری های تغییر فصلی در امان باشند.
هشدارها و عوارض جانبی شاهی :
اگرچه شاهی برای سلامتی شما فواید زیادی را به همراه خواهد داشت، اما عوارض و هشدارهای کمی در مورد آن وجود دارد که باید در مورد این گیاه آب دار در نظر بگیرید. در اینجا عوارض و هشدارهای جانبی در مورد شاهی ذکر شده است.
- افرادی که از پرکاری تیروئید رنج می برند، باید از مصرف شاهی پرهیز خودداری کنند زیرا شاهی مقادیر زیادی ید دارد. اما در صورت اصرار بر مصرف آن، ابتدا باید با پزشک خود صحبت کنید.
- همچنین به افرادی که از التهاب مثانه رنج می برند، توصیه می شود از مصرف شاهی پرهیز کنند، زیرا شاهی می تواند اثرات درد مثانه را القا کند.
- مصرف بیش از حد شاهی نیز توصیه نمی شود زیرا مصرف زیاد این گیاه به دلیل دارا بودن خاصیت ادرار آور قوی، باعث ایجاد سیستیت می شود.
- برای افرادی که مصرف کننده داروهای رقیق کننده خون هستند، مهم است که به طور ناگهانی غذاهای کم و بیش غذاهای حاوی ویتامین K را شروع نکنند، که در لخته شدن خون نقش مهمی دارد.
- در صورت نگهداری، آب سبزیجات حاوی نیترات ممکن است باکتری هایی را که نیترات را به نیتریت تبدیل کرده و آب آن را آلوده می کنند، جمع کند. مقادیر بالای نیتریت در صورت مصرف می تواند بالقوه مضر باشد.
- دریافت بسیار زیاد از سبزیجات صلیبی مشخص شده است که باعث کاهش عملکرد هورمون تیروئید در حیوانات می شود. بهتر است رژیم غذایی متنوع و مختلف بخورید به جای اینکه روی غذاهای فردی متمرکز شوید زیرا مهم سلامتی است
انچه از طب سنتی آموختم : امیر حسین گلشاهی