گ
گل پنیرک
گل پنیرک چیست؟
پنیرک گیاهی است علفی و پایا با گلهایی به رنگ بنفش روشن و رگبرگهای تیره که معمولاً به ارتفاع ۶۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر در چمنزارها، پرچینها و مزارع رشد میکند. خاصیت نرمکنندگی برگها و گلهای این گیاه باعث شده است از آن به عنوان ضماد برای رفع کبودی، التهاب، جای نیش حشرات و موارد مشابه استفاده شود و در صورت مصرف خوراکی در درمان برخی بیماریهای دستگاه تنفسی و مشکلات دستگاه گوارش مفید باشد.
استفاده پزشکی مستند از خواص پنیرک
شواهدی درباره مصرف پنیرک از هزار سال پیش در اروپا وجود دارد. در تحقیقات باستانشناسی نیز بقایای این گیاه همراه با سایر گیاهان دارویی در میان قدیمیترین ساکنان اروپای مرکزی که بیش از ۶ هزار سال پیش زندگی میکردهاند، پیدا شده است.
امروزه در علم پزشکی پنیرک برای درمان بیماریهای التهابی استفاده میشود. در نواحی مدیترانهای از برگها و ساقههای جوان این گیاه در سوپ و سالاد به صورت خام یا پخته استفاده میشود.
علاوه بر استفاده از پنیرک خیسخورده برای درمان التهاب دهان و گلو، استفاده از جوشانده این گیاه به عنوان چای گیاهی یا برای غرغره کردن و استفاده پوستی بهصورت ضماد و لوسیون برای درمان بریدگیها، زخمهای عفونی و سوختگی پوست در آثار مکتوب شرح داده شده است.
موارد مصرف درمانی پنیرک در حال حاضر
عصاره گل پنیرک و برگ آن، یا دانههای دیسک مانند این گیاه، برای تسکین و رفع مشکلات متعددی کاربرد دارند، از جمله:
ترمیم زخم
کبودی
جای نیش حشرات
سوختگی
اگزما
عفونت پوستی
چین و چروک پوست
التهاب
مشکلات گوارشی
گلودرد
سرفه
عفونت کلیه و مجاری ادراری
عفونت مثانه
و بسیاری مشکلات دیگر که فرهنگها و قومیتهای مختلف، با استفاده از این گیاه سعی در درمان آن دارند.
ترکیبات گیاه پنیرک
پلی ساکاریدهای موسیلاژی: واحد ساختاری پایه پلیساکاریدها متشکل از قندهای گلوکز، گالاکتوز و رامنوز به نسبتهای مختلف در گل و برگهای پنیرک وجود دارد.
آنتوسیانین ها: فلاونوئیدهای رنگی محلول در آب هستند که بسته به pH ممکن است به رنگ قرمز، بنفش، آبی یا سیاه به نظر برسند.
سایر فلاونوئیدها: مانند لوتئولین (مادهای بیولوژیکی که در بافتهای گیاهی دارای رنگ زرد مایل به سبز یافت میشود) و کامفرول (به میزان زیادی در سبزیجات با برگ سبز از جمله اسفناج، کلم بروکلی، لوبیا، چای و کلم وجود دارد). فلاونوئیدها با اثرات ضد التهابی قوی که دارند، در پیشگیری از اختلالات قلبی، دیابت، سرطانها، اختلالات شناختی و بسیاری بیماریهای دیگر مؤثرند.
اسیدهای چرب: مانند استئاریک اسید و آلفا-لینولنیک اسید؛ با فواید بسیاری برای بدن مانند حفظ سلامت پوست و سلامت قلب.
سایر اسیدهای آلی: مانند اسید اسکوربیک و اسید سیتریک، که دارای خواص بسیاری برای سلامتی هستند؛ از ترمیم بافت و کمک به رشد و نمو تا پیشگیری یا دفع سنگ کلیه.
توکوفرولها: آنتیاکسیدانهای محلول در چربی که بسیاری از آنها حاوی ویتامین E هستند.
کاروتنوئیدها: دستهای از رنگدانهها هستند که خاصیت آنتی اکسیدانی آنها در مبارزه علیه بیماریها و تقویت سیستم ایمنی بدن بسیار موثر است.
اسانسهای روغنی: ۱۴۳ ترکیب سبک و فرار از گلهای خشکشده پنیرک به دست آمده است. این ترکیبات خواص بیشماری دارند، از جمله خواص ضد میکروبی، ضد درد، ضد التهاب و ضد استرس.
اثرات درمانی و پزشکی پنیرک
خواص پنیرک در زمینه درمانی و سلامتی بسیار زیاد است. این گیاه میتواند در زندگی روزمره ما هم مفید باشد. اکنون اثرات درمانی و اطلاعات علمی اثبات شده این گیاه را با هم بررسی میکنیم.
اثرات ضد التهابی
اگر دچار گزیدگی حشرات، کبودیهای وسیع و بزرگ، آفتاب سوختگی یا بثورات پوستی شدهاید، استفاده از ژل یا ضماد ساختهشده از پنیرک برای کاهش التهاب و تورم بسیار مفید است؛ ضمن اینکه باعث التیام سریعتر نیز میشود.
اطلاعات علمی اثباتکننده اثر ضد التهابی پنیرک
یک مطالعه آزمایشگاهی (In-vitro) در سال ۲۰۰۶ نشان داد که عصاره آبی گلهای پنیرک از رشتههای الاستین که در ایجاد خاصیت ارتجاعی پوست، نقش اصلی را دارند، در برابر آسیب و تخریب محافظت میکند.
در یک مطالعه درونتنی (In-vivo) در سال ۲۰۱۵، دانشمندان کاربرد موضعی عصاره الکلی (اتانولی) گلهای پنیرک را روی زخمها و آسیبهای پوستی ناشی از سوختگی درجه دو در موشهای صحرایی بررسی کردند. کرم حاوی عصاره پنیرک در مقایسه با کرم سیلور سولفادیازین (آنتیبیوتیکی از دسته سولفونامیدها) تغییرات اجزای بافتی را در روند درمان به طور قابل توجهی بهبود بخشید.
گروه دیگری از دانشمندان در یک مطالعه درونتنی که در سال ۲۰۱۵ انجام شد، اثرات تجویز موضعی عصاره مایع گلهای پنیرک را بر بهبود زخم پوستی موشها بررسی کردند. در روز دهم آزمایش، موشهای تحت درمان با پنیرک به میزان قابل توجهی فیبروز کمتر، تشکیل جای زخم کمتر و آسیب کمتر به فولیکولهای مو را نشان دادند. (فیبروز به معنای ضخیم شدن و سفت شدن بافت پیوندی در اثر آسیب است.)
در تحقیقات برای درمان بیماریهای پوستی، گروه دیگری از دانشمندان در سال ۲۰۱۷ یک مطالعه درونتنی روی موشها انجام دادند. آنها ثابت کردند استفاده موضعی از عصاره هیدروالکلی پنیرک به عنوان درمان ضد پسوریازیس (اختلال پوستی شایع و مزمن با بثورات قرمز و همراه با خارش و پوستهپوسته شدن پوست) مؤثر است.
اثرات ضد میکروبی
با توجه به مزایای این گیاه برای پوست، پنیرک با جلوگیری از عفونتهای باکتریایی و اثرگذاری سایر عوامل خارجی روی زخمها، سیستم ایمنی بدن را تقویت میکند.
خواص ضد میکروبی عصاره این گیاه باعث شده پنیرک در ترکیبات محصولات مراقبتی پوست و مو، به ویژه هنگامی که عملکرد ضد قارچ مورد نظر است، نیز به کار رود.
اطلاعات علمی اثباتکننده اثر ضد میکروبی پنیرک
در یک مطالعه آزمایشگاهی در سال ۲۰۱۱، اثرات ضد میکروبی عصاره متانولی گل پنیرک و برگهای آن ارزیابی شد. در این مطالعه مشخص شد گل پنیرک و برگ این گیاه، هر دو اثرات ضد باکتریایی بالایی دارند که با اثرات داروهای آنتیبیوتیک اریترومایسین، جنتامایسین و آمفوتریسین قابل مقایسه است.
چندین مطالعه دیگر در شرایط آزمایشگاهی نیز وجود دارد که اثرات ضد باکتریایی پنیرک را بررسی کردهاند. در این مطالعات از روشهای مختلف عصارهگیری استفاده شده است. صرف نظر از نوع روش عصارهگیری انجامشده (چه عصاره آبی چه الکلی)، نتایج اثرات ضد میکروبی همه عصارههای این گیاه تأیید شده است.
در یک آزمایش درونتنی در سال ۲۰۱۶، عصاره هیدروالکلی اندامهای هوایی پنیرک (کل گیاه به جز ریشههای آن) برای اثرات ضد قارچی در موشهای مادهای که به نوعی قارچ به نام کاندیدا آلبیکنز آلوده شده بودند، بررسی شد. این مطالعه به منظور بررسی اثرات عصاره پنیرک بر تعداد سلولهای قارچی زنده انجام شد. نتایج نشان داد این گیاه پاسخ ایمنی سلولی را در برابر این قارچها تحریک میکند.
اثرات آنتیاکسیدانی
استفاده از کرمهایی که حاوی عصاره گیاه پنیرک هستند، برای درمان پیری زودرس پوست مؤثر است. شرکتهای آرایشی و بهداشتی از عصارههای گیاهی در محصولات آرایشی مختلف مانند صابونها، لوازم آرایش و محصولات مراقبت از پوست استفاده میکنند؛ چراکه پنیرک غنی از ترکیبات آنتیاکسیدانی است که با رادیکالهای آزاد مبارزه میکنند. رادیکالهای آزاد با آسیب به سلولهای پوست ما، باعث ایجاد چین و چروک میشوند.
اطلاعات علمی اثباتکننده اثر آنتیاکسیدانی پنیرک
اثر آنتیاکسیدانی عصاره آبی پنیرک در سال ۲۰۰۹ بررسی و در نتیجه آنالیز آن، ۱۱ ترکیب مختلف جداسازی شد. اثرات آنتیاکسیدانی این ترکیبات به طور قابل توجهی بیشتر از آلفا-توکوفرول (ویتامین E) بود. فعالیت همه متابولیتها (ترکیباتی که در فرایند سوختوساز تشکیل میشوند) نیز از توکوفرول که خود نوعی آنتیاکسیدان قوی است، ۱۵ درصد بیشتر بود.
گل پنیرک برای سرفه
پنیرک تاریخچهای بسیار طولانی در زمینه درمان سرفه دارد. ویژگی موسیلاژی عصاره این گیاه باعث التیام و تسکین گلو میشود. خاصیت ضدمیکروبی آن نیز میتواند در برطرف کردن عامل اولیه درد گلو مفید باشد.
برای رفع سرفه خشک معمولاً چای پنیرک را مینوشند. برای درمان گلودرد نیز دمکرده پنیرک را مینوشند یا غرغره میکنند.
خواص پنیرک برای مشکلات خواب
عصاره گیاه پنیرک در انواع داروهای بیحسی، بیخوابی، اضطراب و استرس و حتی در داروهای بیحسی دندانپزشکی یافت میشود. اجزای مختلف این گیاه به آرامش سیستم عصبی کمک میکند و باعث ایجاد حس آرامش و تمدد اعصاب میشود. برخی تحقیقات اثربخشی عصاره پنیرک را در درمان اختلالات خواب در مقایسه با استفاده از دارویی مشابه دیازپام نشان دادهاند.
خواص پنیرک و طبع پنیرک
پنیرک برای چی خوبه ؟ پنیرک دارای خواص درمانی بسیاری است. پنیرک حاوی ویتامین C، تاننها، مخاط، آنتوسیانین گلیکوزید مالوین و فلاونوئیدها است. برای اهداف دارویی رایج پنیرک و بهره مندی از خواص پنیرک، از پنیرک ارمنی و پنیرک مارش (مارشملو) استفاده میکنند.پنیرک رنگی بنفش زیبا دارد و روغن پنیرک میتواند برای درمان انواع مختلفی از مشکلات استفاده شود. روغن پنیرک در بیشتر لوازمهای آرایشی و زیبایی مورد استفاده قرار می گیرد. اگر پوست خشک، آسیب دیده و کدر دارید میتوانید از روغن پنیرک استفاده کنید و از خواص پنیرک برای پوست بهرهمند شوید.
یکی از خواص پنیرک کمک به درمان زخم است. درمان بیماریهای کلیه و مثانه مانند سوزش مجاری ادراری و گیاه پنیرک برای عفونت مثانه از دیگر خواص پنیرک هستند. برای نرمی و لطافت پوست میتوانید از دمنوش پنیرک استفاده کنید و از خواص پنیرک برای پوست برخوردار شوید.از دیگر خواص پنیرک میتوان به رفع تورم دهان و گلو، مقوی رحم، ملین، ادرار آور، ضد درد، ضد التهاب، تولید شیر بیشتر در مادران شیرده، درمان سرفه(گل پنیرک برای سرفه)، درمان جوش و نیش حشرات، درمان خارش پوست، درمان اگزما، درمان سنگ صفرا، درمان سنگ کلیه، درمان التهاب کلیه، درمان سردرد، رفع یبوست، دندان درد و بیخوابی اشاره کرد.
پنیرک برای سنگ کلیه
از خواص پنیرک به عنوان یک داروی گیاهی میتوان به پنیرک برای سنگ کلیه اشاره کرد. عرق پنیرک ادرار آور است و میتواند به درمان درد مثانه و دفع سنگ کلیه کمک کند. علاوه بر عرق پنیرک مشاهده شده است که روغن پنیرک نیز یک درمان کارآمد برای سنگ کلیه است. با افزودن روغن پنیرک به چندین داروی گیاهی میتوان از آن برای درمان سنگ کلیه استفاده کرد که میتواند باعث تسکین درد و ناراحتی کلیه شود. اگر سنگ کلیه باعث درد شود و در کلیه یا حالب در حال جابهجایی باشد، باید از دمنوش پنیرک با بابونه استفاده کنید.
برای تهیه این دمنوش ابتدا ۱۰۰ گرم برگ پنیرک را با ۱۰۰ گرم گل بابونه در قوری ریخته یک لیوان آب به قوری اضافه کنید و آن را بجوشانید. سپس یک قاشق غذاخوری روغن زیتون را هم به آن اضافه کنید و ایت دمنوش را قبل از هر وعده غذایی بنوشید. این دمنوش سنگ کلیه را کاملاً خرد میکند و بدون هیچ دردی از بدن خارج میکند.
طبع پنیرک
طبع پنیرک سرد و تر متمایل به معتدل است که اخلاط غلیظ را رقیق و اخلاط خیلی رقیق را معتدل میکند.
بعضی از افراد به طور طبیعی بدون هیچ دلیل مشخصی احساس سردی بیش از دیگران میکنند. پیشنهاد میشود برای دانستن علت سردی بدن به لینک مراجعه نمایید.
دم کرده گل گل پنیرک یکی از داروهای خوب ضد سرفه است. هم چنین به عنوان برطرف کننده تورم دهان و گلو مصرف می شود.
خواص درمانی :
طبیعت: از نظر طب سنتی ایران این گیاه طبیعتی معتدل و تا حدودی سرد و تر دارد.
خواص:
- دمنوش گل پنیرک برای عفونتهای مثانه، اسهال خونی موثر است.
- دمنوش آن برای کسانی که دچار یبوست و دارای معده و رودههای تنبلی هستند، توصیه میشود.
- دم کرده گل ها یکی از داروهای خوب ضد سرفه است. هم چنین به عنوان برطرف کننده تورم دهان و گلو مصرف می شود.
- انسداد مجاری کبد را باز می کند و موجب ازدیاد ترشح ادرار می شود.
- همچنین تأثیر آن در درمان سرماخوردگی تأیید شده است.
موارد منع مصرف:
- افرادی که سابقه آلرژی به گیاهان دارویی دارند باید در مصرف پنیرک احتیاط نمایند.
- بیماران مبتلا به دیابت و یا افرادی که بدنشان به تغییرات قند خون حساسیت نشان می دهد، باید با توجه بیشتری این گیاه را مصرف نمایند، زیرا ممکن است سبب کاهش قند خون گردد.
طرز تهیه:
یک قاشق غذا خوری گل پنیرک را در یک قوری ریخته و آب با دمای ۸۰ درجه سانتی گراد روی آن می ریزیم و اجازه می دهیم که به مدت ۱۰ دقیقه دم بکشد.
مشخصات :
پنیرک گیاهی است علفی ، پایا و چند ساله که ارتفاع آن به ۶۰ سانتی متر نیز میرسد. برگهای آن این گیاه خودرو و حالت دایره ای و دندانه دار دارد و گلهای آن بنفش رنگ و کوچک هستند. قسمت مورد استفاده گیاه پنیرک، برگ و گل آن میباشد.
دمنوش گل پنیرک با طعمی ملایمی که دارد میتواند بدون شیرین کننده هم اغلب ذائقه ها را راضی کند. این بسته به سلیقه ی شماست. البته به علت اینکه بیشتر خواص دارویی دارد بهتر است که با عسل شیرین شود.
انچه از طب سنتی آموختم : امیر حسین گلشاهی